Cuộc tranh luận “nảy lửa” về trường chuyên, lớp
chọn giữa đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp và TS Giáp Văn Dương diễn ra trong buổi
giao lưu “Nhật ký của tự do”, NXB Trẻ tổ chức tối 12/9.
Buổi giao lưu diễn ra trong khuôn khổ triển lãm hội chợ sách quốc
tế tại Hà Nội 2015.
TS Giáp Văn Dương không ủng hộ trường chuyên, lớp
chọn, nhưng đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp lại có nhiều lý lẽ để bảo vệ sự cần
thiết tồn tại trường chuyên, lớp chọn
Cuộc tranh luận bắt nguồn từ câu chuyện về sự tự do của những trang nhật
ký trong cuốn sách “Nhật ký chuyên văn” (NXB Trẻ ấn hành).
|
TS Giáp Văn Dương nhận xét, trong cuốn sách, học sinh được viết,
được thể hiện mình, được thầy giáo chủ nhiệm cho phép, và các bạn thích viết gì
cũng được. Khi các bạn ấy viết xong thì không bị đọc, rồi bắt phải sửa là em
phải viết thế này, thế khác…
Các bạn viết xong, chuyền tay nhau đọc, và sau này xuất bản thành sách.
Tôi thấy có những chi tiết rất thú vị, bởi nó không bị “kiểm duyệt”. Đấy là sự
tự do thể hiện.
Trường
chuyên, lớp chọn là “bản án chung thân”!
Được độc giả gợi mở bằng câu hỏi gửi đến TS Giáp Văn Dương rằng: Anh có
ủng hộ trường chuyên lớp chọn hay không?
TS Giáp Văn Dương thẳng thắn trả lời: “Tôi không ủng hộ trường chuyên,
lớp chọn, mà ủng hộ một môi trường giáo dục tự do. Trường chuyên, lớp chọn giới
hạn sự “tự do trở thành” của mỗi người. Tôi đã từng gặp nhiều học sinh, từng
học trường chuyên, lớp chọn, và giờ rất lệch lạc, gặp nhiều khó khăn trong cuộc
sống”.
Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp phản bác lại ý kiến đó khi nêu quan
điểm ủng hộ trường chuyên, lớp chọn. Chị nói rằng, ở một góc độ nào đó các
bạn trẻ nên có sự chuyên và sự chọn ngay từ khởi điểm ban đầu.
“Nếu sự chuyên và sự chọn đó có tính cá nhân của bản thân các bạn thì sẽ
rất tốt. Bởi nếu bố mẹ, họ hàng, gia đình…tìm cách nào đó, sắp xếp cho bạn vào
một chỗ nào đó mà bạn không thích, sẽ rất dở. Nên nếu bạn theo đuổi học
trong một môi trường chuyên ngành, theo sở thích nào đó, chuyên và chọn do mình
lựa, thì sẽ rất may mắn”.
TS Giáp Văn Dương vẫn bảo vệ quan điểm không ủng hộ trường chuyên lớp
chọn, bởi trường chuyên, lớp chọn cũng như những lời phán xét của cha mẹ, thầy
cô rằng “con giỏi văn lắm!”, “con có năng khiếu về hội họa!”…đều là “bản án
chung thân” đối với nhiều bạn trẻ.
TS Giáp Văn Dương phân tích: “Gọi là “bản án chung thân” bởi các bạn ấy
nghĩ rằng họ chỉ giỏi cái đó, chỉ làm được lĩnh vực đó.
Như bạn Nguyễn Hoàng Điệp học chuyên văn từ lớp 6 ở thì đó là “bản án
chung thân” dành cho bạn, và nó giới hạn tất cả sự tự do trở thành
người khác. Bạn không trở thành doanh nhân, không trở thành nhà khoa học,
mặc dù suy cho cùng thì chúng ta chưa biết cái nào sẽ tốt hơn”.
Ông nói tiếp: “Khi bạn đeo bản án đó, nếu bạn thành công, trở thành một
đạo diễn nổi tiếng, nhà văn nổi tiếng, thì bạn sẽ thấy hạnh phúc. Nhưng khi bạn
thất bại, thì bạn sẽ cảm thấy cuộc đời mình không còn giá trị gì nữa, bởi lĩnh
vực mình luôn nghĩ là mình giỏi nhất mà còn thất bại thì mình sẽ không còn đủ
tự tin để làm những việc khác. Cho nên, quan điểm của tôi là chúng ta không nên
đeo cho người khác một “bản án chung thân", là phải học trường chuyên, lớp
chọn mà cần tạo ra sự tự do trở thành cho con người”.
“Tự
do trở thành” vẫn tồn tại ở trường chuyên, lớp chọn
Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp vẫn không “nhượng bộ” khi đưa ra nhiều lý lẽ
không đồng tình với quan điểm của TS Giáp Văn Dương: “Tôi hiểu điều anh Dương
chia sẻ, tôi nghĩ anh có lý trong việc không đồng ý với trường chuyên, lớp
chọn. Hôm nay tôi được làm quen với khái nhiệm “tự do trở thành”. Trước đây tôi
chưa bao giờ dùng cụm từ này.
Phản bác lại quan điểm trường chuyên, lớp chọn giới hạn sự tự do trở
thành của học sinh, đạo điễn Nguyễn Hoàng Điệp lập luận: “Riêng trong lớp tôi
học ngày đó, không ai có “mưu đồ” “tự khoanh vùng”, tự khiên cưỡng mình và tự
ép mình trong một cái khuôn rằng “mình chỉ trở thành người này”.
Nếu bạn đi dạo tất cả các lớp chuyên ở trường Amsterdam, bạn sẽ
thấy đầu ra vô cùng đa dạng. Tôi học chuyên văn, tôi không ra để làm nhà
văn, bạn tôi học chuyên Anh, không ra để làm phiên dịch…Tôi nhớ không nhầm học
sinh trường chuyên ở Hà Nội có mặt ở hầu hết các lĩnh vực, các chuyên
ngành, các vai trò, các vị trí khác nhau trong xã hội.
Bản thân trong các trường chuyên cũng có sự đa dạng rồi, đó là sự phân
chia chuyên tự nhiên, chuyên xã hội…Nên tôi cho rằng, sự tự do trở thành hoàn
toàn tồn tại ở trường chuyên, lớp chọn, thậm chí nhu cầu đó còn mạnh mẽ hơn”.
Được và mất khi theo đuổi trường chuyên, lớp chọn
Trường chuyên, lớp chọn là điểm đến đáng mơ ước của rất nhiều học sinh và là giấc mộng ấp ủ trong lòng của nhiều phụ huynh. Việc giành được một “vé” vào lớp chọn ở trường cấp hai hay trường chuyên cấp ba là một cuộc chạy đua thật sự gian nan nhưng đầy tự hào.
Tuy nhiên, cái được và mất khi theo đuổi trường chuyên, lớp chọn thì không phải phụ huynh nào cũng thấu hiểu.
“Thương hiệu” của trường lớp chất lượng cao sẽ là sự khẳng định năng lực, sức học của con trẻ. Hơn thế nữa, nó sẽ là sự đảm bảo vững chắc cho tương lai các con bởi nền tảng đã được dựng xây từng bước bằng những “viên gạch” chắc chắn. Niềm tự hào của con trẻ khi được đứng dưới mái trường mơ ước là hiển nhiên. Niềm hãnh diện của bố mẹ khi con vào trường chuyên, lớp chọn cũng là hiển nhiên.
Bên cạnh đó, không thể phủ nhận một môi trường học tập tốt hơn hẳn luôn chờ đón trẻ ở trường chuyên, lớp chọn. Dù thi tuyển hay xét tuyển thì chất lượng đầu vào cao hơn cũng là điều kiện tiên quyết để tạo ra không khí học tập sôi nổi, cạnh tranh điểm số, thành tích. Đó là động lực mãnh liệt triệt tiêu thói lười nhác, trì trệ tư duy và thúc đẩy sự nỗ lực, phấn đấu không ngừng nghỉ của các con.
Năng lực học tập tốt sẽ đi kèm với một ý thức rèn luyện tốt. Đa phần các căn bệnh của giới trẻ ngày nay như bạo lực học đường, nghiện game, yêu sớm… không phải là không len lỏi vào nhưng tỉ lệ sẽ thấp hơn nhiều. Sự ưu tiên đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học cũng như đội ngũ giáo viên chuyên sâu là một trong những nhân tố góp phần tạo nên sự thành công cho trẻ.
Những ưu điểm của trường chuyên, lớp chọn vẽ ra một viễn cảnh quá tươi đẹp để bao người mơ ước và đặt mục tiêu phấn đấu. Nếu con trẻ có năng lực thật sự và ý chí bền bỉ, đây sẽ là môi trường thuận lợi chắp đôi cánh cho con bay cao và bay xa. Nhưng nếu con trẻ có sức học bình thường, không hề nổi trội hay một tư tưởng luôn bằng lòng, an phận, dễ nhục chí thì sẽ bị tụt lùi, thậm chí là bị đào thải khỏi môi trường đầy tính cạnh tranh, sức ganh đua như thế.
Thực tế chúng ta vẫn bắt gặp nhiều phụ huynh đánh giá không đúng năng lực thật sự của con cái, thiếu sự định hướng đúng đắn trong việc chọn trường cho con mà cứ ép con phải học, phải thi và có khi còn đi “đường vòng” để con vào trường chuyên, lớp chọn. Để rồi rất nhanh chóng nhận ra sự thất bại của con trong cuộc đua thành tích với bạn bè. Khi đã không có năng lực thật sự, trẻ rất dễ bị đuối sức, mất phương hướng, mất điểm tựa tinh thần và sa vào rụt rè, tự ti, mặc cảm. “Cố đấm ăn xôi” như thế chỉ làm hại con và khổ mình!
Một yêu cầu đặc biệt ở trường chuyên, lớp chọn là năng lực tự học của bản thân người học. Một số thầy cô khi lên lớp mang tâm lí chung là học sinh vốn khá giỏi rồi nên có thể sẽ đi lướt các bài học trong sách giáo khoa và tập trung làm các dạng đề nâng cao. Nếu con trẻ không xây dựng cho mình một phương pháp tự học tốt và một ý thức học tập tích cực thì rất dễ bị bạn bè “bỏ rơi” về thành tích.
Rất nhiều học sinh thi đậu vào trường chuyên, lớp chọn buộc phải chấp nhận cuộc sống xa nhà. Ở nội trú, ở tập thể, ở trọ có thể rèn cho các con tính tự lập. Tuy nhiên, không phải mọi đứa trẻ đều có thể thích nghi với cuộc sống ấy. Sự cô đơn, nỗi nhớ nhà và những vướng mắc trong các mối quan hệ xã hội không thể có bố mẹ ở cạnh để tâm sự, sẻ chia, định hướng giải quyết, trẻ sẽ có thể bỏ cuộc và dễ bị lôi kéo, rủ rê, sa ngã. Nhất là khi các con đang ở tuổi vị thành niên với nhiều biến động phức tạp về tâm sinh lí.
Một điều đáng quan tâm hơn nữa là ở trường chuyên, lớp chọn, thành tích học tập của cá nhân sẽ được đặt lên hàng đầu, đồng nghĩa với việc phải lao vào học với khối lượng kiến thức lớn hơn, áp lực nặng nề hơn. Và người ta nói nhiều về những “con gà công nghiệp”, “con mọt sách” thiếu kĩ năng sống, yếu lòng, nhẹ dạ, dễ sa ngã và dễ đầu hàng trước những va vấp nhỏ trong cuộc sống nếu thiếu sự quan tâm, gần gũi, cảm thông và động viên từ người thân.
Tóm lại, tỉnh táo định hướng chọn trường cùng con là điều cần thiết nhất đối với bố mẹ để nâng bước con trên hành trình học vấn!

